Oświetlenie awaryjne – przepisy i wymagania

Odpowiednie oświetlenie awaryjne stanowi jeden z najważniejszych elementów bezpieczeństwa w budynkach użyteczności publicznej, zakładach pracy i wspólnotach mieszkaniowych. W sytuacji nagłego zaniku napięcia lub innych zagrożeń systemy te umożliwiają bezpieczne opuszczenie obiektu, kontynuację pracy lub realizację procedur ratunkowych. Artykuł ten wyjaśnia, czym jest oświetlenie awaryjne, jakie są aktualne przepisy, wymagania norm oraz zasady doboru i montażu tego typu opraw – zarówno dla profesjonalistów, jak i osób dbających o bezpieczeństwo własnego budynku.

Podstawowe pojęcia – czym jest oświetlenie awaryjne?

Oświetlenie awaryjne to każde źródło światła, które – niezależnie od głównej instalacji – automatycznie zapewnia widoczność i bezpieczeństwo w czasie awarii zasilania podstawowego. Dzieli się je na dwie główne grupy:

• oświetlenie ewakuacyjne (umożliwia bezpieczne opuszczenie budynku),
• oświetlenie zapasowe (umożliwia kontynuację pracy lub zakończenie procesu).

Oprawy awaryjne takie jak oprawa STARLET WHITE LED 3W, 3h czy oprawa NT GALER 3,5W IP65 pełnią te funkcje w różnych warunkach i typach budynków.

Najważniejsze regulacje i normy prawne

W Polsce kwestie oświetlenia awaryjnego regulowane są przez:

• Ustawę Prawo budowlane (art. 5 i 61) – obiekty muszą być projektowane i użytkowane z uwzględnieniem bezpieczeństwa (w tym bezpieczeństwa pożarowego i możliwości ewakuacji),
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12.04.2002 – precyzuje zastosowanie i lokalizację opraw awaryjnych,
• normy PN-EN 1838:2025 oraz PN-EN 50172 – szczegółowo określają kryteria działania, natężenie światła, czas pracy oraz rozmieszczenie opraw.​

Systemy muszą mieć pełną dokumentację serwisową oraz być regularnie kontrolowane, a wszelkie oprawy do montażu powinny być dopuszczone przez CNBOP (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej).​

Gdzie wymagane jest oświetlenie awaryjne?

Zgodnie z przepisami, oprawy awaryjne i ewakuacyjne powinny być obowiązkowo montowane w:

• widowniach teatrów, kin, filharmonii i sal widowiskowych,
• centrach handlowych, audytoriach, salach sportowych, salach konferencyjnych i lokalach rozrywkowych,
• garażach podziemnych, klatkach schodowych i korytarzach budynków wielorodzinnych,
• budynkach produkcyjnych i magazynowych powyżej określonej powierzchni,
• szpitalach, szkołach, miejscach przeznaczonych dla osób o ograniczonej mobilności,
• drogach ewakuacyjnych i przy wszystkich wyjściach ewakuacyjnych,
• pomieszczeniach technicznych, maszynowniach wind, rozdzielnicach elektrycznych.​

Oprawa ewakuacyjna powinna znaleźć się także przy każdym wyjściu i zmianie kierunku na drodze ewakuacyjnej oraz na schodach.

Kluczowe wymagania techniczne

Według normy PN-EN 1838:2025 obowiązują m.in. następujące wymagania:

• minimum 1 lx na osi drogi ewakuacyjnej,
• minimum 0,5 lx w otwartych strefach ewakuacyjnych,
• 5 lx przy punktach sprzętu PPOŻ oraz pierwszej pomocy,
• oświetlenie awaryjne ma uruchomić się w czasie do 5 sekund od zaniku zasilania podstawowego, osiągnąć 50% wymaganego natężenia w 5 sekund, a 100% w 60 sekund,
• minimalny czas świecenia oprawy: 1 lub 3 godziny, zależnie od przeznaczenia,
• oprawy muszą być widoczne przy zadymieniu i odporne na warunki otoczenia.

Przykładowe oprawy: oprawa awaryjna SKALER okrągła 3W, IP40, autotest oraz oprawa MALER sufitowa 2W, autotest.

Jak dobrać odpowiednią oprawę awaryjną?

Dobierając oprawę, zwróć uwagę na:

• przeznaczenie (ewakuacyjne/zapasowe),
• wymagany czas świecenia (1h/3h),
• stopień szczelności (przynajmniej IP40/65 w zależności od lokalizacji),
• odporność na uszkodzenia mechaniczne/warunki środowiskowe,
• rodzaj montażu (ścienny, sufitowy, natynkowy, podtynkowy),
• funkcję autotestów (ułatwiają regularną kontrolę sprawności).

Wysokiej jakości oprawy dostępne są w ofercie: awaryjne oprawy LED Inteliight, Bemko.

Serwisowanie i przeglądy

Właściciel/zarządca budynku odpowiada za systematyczne testy, przeglądy oraz konserwację systemu oświetlenia awaryjnego. Powinny być prowadzone dzienniki kontroli i przeprowadzane testy funkcjonalne (przynajmniej raz w miesiącu) oraz testy czasu pracy (minimum raz na rok).

Podsumowanie

Oświetlenie awaryjne spełnia fundamentalną rolę w bezpieczeństwie obiektów, zarówno publicznych, jak i przemysłowych czy mieszkaniowych. Warto postawić na oprawy posiadające certyfikaty CNBOP, z funkcją autotestu oraz parametrami zgodnymi z PN-EN 1838:2025 i rozporządzeniami krajowymi. Zapewni to ochronę osób i mienia zgodnie z przepisami oraz usprawni prowadzenie działań ratowniczych w razie zagrożenia.